თესაურუსი

ლემა: [იგი] - ლექსემა: [მისთვის] - მეტყველების ნაწილი: [სახელი]



წიგნიფრაზა
სინ.მრვლთსაკითხავნი ფერის-ცვალებისანი, თქუმული იოვანე ოქროპირისაჲ. დღისა მისთვის, რომელსა იცვალა ხატი მაცხოვარემან მან წმიდასა მთასა თაბორსა
მცხ.იოანდრტჳნვიდეს მისთვის ჰურიანი იგი, რამეთუ თქუა: მე ვარ პური იგი, რომელი ზეცით გარდმოვჴედ,
მცხ.საქმლმობილნი და მკსინვარენი სწავლისა მისთვის ერისა და მითხრობისა იესუჲს მიერ აღდგომისათჳს მკუდრეთით,
რუსთ.შეაქცევს და ეუბნების საუბართა შვენიერთა, მისთვის სძრვიდა სასაუბროდ მათ ბაგეთა ძოწისფერთა, მისი სმენა გააყმობდა მსმენელისა ყურთა ბერთა; მოიშორვა კაეშანი, დათმობავე შეაერთა.
რუსთ.მივედით მისსა ქალაქსა ტურფასა‚ მაგრა ცოტასა; გამოეგებნეს ლაშქარნი‚ ისხმიდეს მისთვის ოტასა‚ პირსა იხოკდეს‚ გაჰყრიდეს ნახოკსა ვით ნაფოტასა‚ ეხვეოდიან‚ ჰკოცნიან ხრმალსა და სალტე-კოტასა.
რუსთ.მას წამავალსა ვჰკითხევდი, დამწვარსა, ცეცხლმოდებულსა: «მოვიდეს, რა ქმნას ავთანდილ? მისსა დამვედრე დებულსა». მიბრძანა: «მო-ღა-მნახვიდეს მე, მისთვის გაცუდებულსა, ამათ არ დავჰყრი არეთა, არ გავსტეხ მას ქადებულსა.
რუსთ.აწყა დავიწყებ ამბავსა, მის ყმისა წამავლობასა: მივა და მიტირს გულმდუღრად, ვერ ვიტყვი ცრემლთა მცრობასა, წამ-წამ მობრუნდის, იაჯდის მისთვის მზისავე მზობასა, უჭვრეტდის, თვალი ვერ მოჰხსნის, თუ მოჰხსნის, მიჰხდის ცნობასა.
რუსთ.ყმასა უთხრა: „ვინცა კაცმან იძმოს ანუ და-ცა-იდოს‚ ხამსო‚ მისთვის სიკვდილსა და ჭირსა თავი არ დარიდოს; ღმერთმან ერთი რათ აცხოვნოს‚ თუ მეორე არ წაწყმიდოს! შენ ისმენდი‚ მე გიამბობ‚ რაცა გინდა წამეკიდოს“.
რუსთ.მონა შემოდგა‚ მივეცი საქმესა გაკვირვებულსა; ასმათის წიგნი მომართვა მე‚ მეტად შეჭირვებულსა‚ ეწერა: «გიხმობს შენი მზე შენ‚ მისთვის მოსურვებულსა‚ მოდი‚ სჯობს მანდა ტირილსა‚ საქმესა ბედით-ვებულსა».
რუსთ.მიკვირს‚ კაცი რად იფერებს საყვარლისა სიყვარულსა: ვინცა უყვარს‚ რად აყივნებს მისთვის მკვდარსა‚ მისთვის წყლულსა?! თუ არ უყვარს‚ რად არა სძულს? რად აყივნებს‚ რაცა სძულსა?! ავსა კაცსა ავი სიტყვა ურჩევნია სულსა‚ გულსა.
რუსთ.ხამს‚ თავისსა ხვაშიადსა არვის თანა ამჟღავნებდეს‚ არ ბედითად „ჰაჲჰაჲ“ზმიდეს‚ მოყვარესა აყივნებდეს‚ არსით აჩნდეს მიჯნურობა‚ არასადა იფერებდეს‚ მისთვის ჭირი ლხინად უჩნდეს‚ მისთვის ცეცხლსა მოიდებდეს.
რუსთ.მას ცოცხალი ნუ ელევის‚ რაცა პირველ შეუყვარდეს‚ ნუცა ლხინსა აუზვავდეს‚ ნუცა ჭირსა შეუზარდეს‚ მისთვის დასთმოს ყველაკაი‚ მისთვის ველთა გამოვარდეს‚ ნურა გავა‚ სოფელიცა მისი კერძი გარდაქარდეს.
რუსთ.მისი სახე გულსა ჩემსა ხატად ასრე გამოვხატე‚ მისთვის ხელმან‚ გამოჭრილმან ლხინი ჩემი ვაალქატე. ორისაგან ერთი მიყავ: ტყვემქმენ ანუ მააზატე‚ ან მაცოცხლე‚ ანუ მომკალ‚ ჭირი ჭირსა მომიმატე!“
რუსთ.ქალი დაუჯდა კუშტგვარად‚ ქუშობს‚ ჯერთ არ დამტკბარია; ავთანდილ ქვე ზის ტირილად‚ აღარას მოუბარია; ვარდისა ბაღსა მოგუბდა ცრემლისა საგუბარია. კვლა იქით ქალი ატირდა‚ მისთვის გულნალმობარია.
რუსთ.ხამს‚ მელექსე ნაჭირვებსა მისსა ცუდად არ აბრკმობდეს‚ ერთი უჩნდეს სამიჯნურო‚ ერთსა ვისმე აშიკობდეს‚ ყოვლსა მისთვის ხელოვნობდეს‚ მას აქებდეს‚ მას ამკობდეს‚ – მისგან კიდე ნურა უნდა‚ – მისთვის ენამუსიკობდეს.
რუსთ.მე‚ რუსთველი‚ ხელობითა ვიქ საქმესა ამადარი: ვის მორჩილობს ჯარი სპათა‚ მისთვის ვხელობ მისთვის მკვდარი; დაუძლურდი‚ მიჯნურთათვის კვლა წამალი არსით არი‚ ანუ მომცეს განკურნება‚ ანუ მიწა მე სამარი.
რუსთ.მო‚ დავსხდეთ‚ ტარიელისთვის ცრემლი გვდის შეუშრობილი; მისებრი მართ დაბადებით ვინმცა ყოფილა შობილი! დავჯე‚ რუსთველმან გავლექსე‚ მისთვის გულლახვარსობილი‚ აქამდის ამბვად ნათქვამი‚ აწ მარგალიტი წყობილი.
რუსთ.მო, მთვარეო, შემიბრალე, ვილევი და შენებრ ვმჭლდები, მზე გამავსებს, მზევე გამლევს, ზოგჯერ ვსხვდები, ზოგჯერ ვწვლდები; მას უამბვენ სჯანი ჩემნი, რა მჭირს, ანუ რაგვარ ვბნდები, მიდი, უთხარ, ნუ გამწირავს, მისი ვარ და მისთვის ვკვდები.
რუსთ.რასაცა ლამი, არ მოგცემს მას ღმრთისა სამართალია, გამზრდელსა ჩემსა ვით ვჰკადრო მე საქმე სამუხთალია! მე მისთვის ხელი ვით გავძრა, ვინ ჩემთვის ფერნამკრთალია! ვით მოიხმაროს მონამან პატრონსა ზედა ხრმალია!
რუსთ.თქვენ შუა მქმნელი საქმისა, შენგან ნახმობი დობისა, თქვენი შემყრელი, მსახური, შენგან ღირსქმნილი ხმობისა, მისი გამზრდელი, გაზრდილი, მისთვის მიხდილი ცნობისა, გლახ, დაგიგდია, არ ნახავ, შაბაშ მართლისა ბრჭობისა!“
რუსთ.თუ შეგერთო ერთი მონა, თქვენთვის არცა მაშინ მშურდა. ვინმცა გკადრა შეცილება, უშმაგომცა ვინ მოგმდურდა! თუ ავთანდილ არ მიყვარდა, ასრე მისთვის რად მომსურდა? დია ღმერთო, წინაშე ვარ, ესე ჩემგან დადასტურდა“.
რუსთ.მეფე გაჰკვირდა‚ გა-ცა-წყრა‚ გული უც მისთვის მწყრომარე‚ გაგზავნა მონა თორმეტი მისი წინაშე მდგომარე‚ უბრძანა: „ხელთა აიღეთ აბჯარი თქვენ საომარე‚ მიდით და აქა მომგვარეთ‚ ვინ არის იქი მჯდომარე!“
რუსთ.ჰე, მუშთარო, გეაჯები შენ, მართალსა, ბრჭესა ღმრთულსა, მო და უყავ სამართალი, გაებრჭობის გული გულსა; ნუ ამრუდებ უმართლესსა, ნუ წაიწყმედ ამით სულსა! მართალი ვარ, გამიკითხე! რად მაწყლულებ მისთვის წყლულსა?
რუსთ.მეფე ყელსა მოეხვია‚ გარდაკოცნა ვითა შვილი; სხვა მათებრი არ ყოფილა არ გამზრდელი‚ არ გაზრდილი! ყმა ადგა და წამოვიდა‚ მას დღე მათი ჩანს გაყრილი; როსტან მისთვის აატირა გონიერი გული‚ ლბილი.
რუსთ.რომე შენ ქალი გყოლია, მე ძებნად მისვე ქალისად მივლია ყოვლი ქვეყანა, მის მზისა მონაცვალისად; მისთვის გაჭრილი მინახავს, წევს ლომი ფერნამკრთალი სად, გამცუდებელად თავისად, მის გულისა და ძალისად“.
რუსთ.მჭვრეტელთა მზე და მებრძოლთა მხეცი და ვითა ზარია. ბეჭდითურთ თითი მოჰკვეთა, ქვესკნელს მიწათა გარია, ზღვათაკენ სარკმლით გასტყორცა, ზღვისა ქვიშათა დარია, მისთვის არცაღა სამარე, არცა სათხარად ბარია.
რუსთ.ვითა მთვარე დაუდგომლად იარების, არ დადგების; მასვე ცხენსა შენეულსა ზის, აროდეს გარდახდების; არას ნახავს პირმეტყველსა, ვით ნადირი კაცთა ჰკრთების. ვაჲ მე, მისსა მგონებელსა, ვაჲ მას, ვინცა მისთვის კვდების!
რუსთ.ხელმწიფისა შვილსა გითხრობ კარგსა ყმასა, გულოვანსა, უებროსა ზნედ და თვალად, შვენიერსა პირსა, ტანსა; მაშინ ლაშქარს წასრულ იყო, მუნ დაჰყოფდა დიდსა ხანსა, მამა მისთვის ამზადებდა მას, მნათობთა დასაგვანსა.
რუსთ.ღმერთმან ქმნას, შინა მოვიდეს ძე ჩემი გამარჯვებული, მე დავახვედრო ესე მზე და მისთვის დამზადებული; მან ათქმევინოს ნუთუ რა, ჩვენცა ვცნათ გაცხადებული, მუნამდის მთვარე შუქკრთომით ჯდეს, მზისა მოშორვებული».
რუსთ.მოიტირეს, ყმამან უთხრა: „ნუღარ გასწყვედ, გაასრულე!“ ფატმან იტყვის: „მივეგებე, გული მისთვის ვაერთგულე, გარდუკოცნე ყოვლი ასო, თავი ამად მოვაძულე, ზედა დავსვი ტახტსა ჩემსა, შევეკვეთე, გავესულე.
რუსთ.ესე სიტყვა დაასრულა, ფატმან იკრნა პირსა ხელნი; ავთანდილსცა აეტირნეს, გარდმოყარნა ცრემლნი ცხელნი; ერთმანერთი დაავიწყდა, მისთვის გახდეს ვითა ხელნი, ღვარმან, ზედათ მონადენმან, გააწყალნა ფიფქნი თხელნი.
რუსთ.კაცნი იხმნა მასვე წამსა‚ ესე საქმე დავიურვეთ‚ უბრძანა‚ თუ: «ნავებითა წადით‚ ზღვა-ზღვა მოიცურვეთ‚ მოგვინახეთ‚ საყვარელსა მისსა მისთვის მოასურვეთ; თავთა ჭირი უათასეთ‚ რადმც უშვიდეთ‚ რადმცა ურვეთ?»
რუსთ.დაჯდა‚ მისთა შემხედველთა გული მათი მართლად ხელეს‚ მისთა მჭვრეტთა მისთვის ბნედა თავისათვის ისახელეს‚ სულთქმა ბევრი აათასეს‚ აღარა თუ აერთხელეს. გაყრა ბრძანეს‚ გაიყარნეს‚ ჯალაბობა გაათხელეს.
რუსთ.დადრკა‚ სკამნი შემოსტყორცნა‚ ჰკრნა კედელსა‚ შეალეწნა; დააცთუნნა‚ მაგრა მისთვის აალმასნა‚ არ აძეწნა: „ვით მიამბე წასლვა მისი‚ ვინ ალვისა მორჩი ხე წნა!“ ვაზირისა ცრემლმან ცხელმან ღაწვნი თეთრნი აახეწნა.
რუსთ.ყმამან უთხრა: „აღარწასლვა არ ეგების ჩემგან აროს. იადონი მაშინ მოკვდეს‚ ოდეს ვარდმან იდამჭნაროს. ხამს‚ უძებნოს ცვარი წყლისა‚ მისთვის თავი ყოვლგან აროს‚ ვერ უპოვოს‚ რა ქმნას‚ ანუ გული რითა დაიწყნაროს!
რუსთ.ფატმანის გული მას აქათ ლახვართა შენახევია; მას რომე ცრემლი სდენია, ზღვათაცა შენართევია; მე ერთხელ შენი ამბავი მისთვის კვლა მიმირთმევია, ღმერთსა ვიმოწმებ, მას აქათ ტირილი არ დალევია.
რუსთ.შეკრა წითელი ასი ათასი პირად მზემან და ტანად სარომან‚ სამასი თავი სტავრა-ატლასი უხვმან‚ ნიადაგ მიუმცთარომან‚ სამოცი თვალი ლალ-იაგუნდი ფერად არ მათმან საუარომან. კაცი გაგზავნა ვაზირისასა‚ ესე ყველაი მისთვის არო მან.
რუსთ.ამირან დარეჯანის ძე მოსეს უქია ხომელსა, აბდულ-მესია – შავთელსა, ლექსი მას უქეს რომელსა, დილარგეთ – სარგის თმოგველსა, მას ენადაუშრომელსა, ტარიელ – მისსა რუსთველსა, მისთვის ცრემლშეუშრომელსა.
რუსთ.ყმამან უთხრა: „შენი წყრომა მეცა განა დამიმძიმდა‚ მაგრა ქრთამი რადღა გმართებს? – გაიცინნა‚ გა-ცა-ღიმდა‚ – შენ ადიმი გაგიმეშდა‚ არ თუ მეში გიადიმდა. რა აქიმი დასნეულდეს‚ მისთვის ვინმცა გააქიმდა!“
რუსთ.ჩემი ჭმუნვა ჭირსა ჩემსა არცა მატს და არცა სდიდობს; მეშინიან‚ თუცა შიშსა მოციქული არ დარიდობს. აწ ავთანდილ გეთხოვების‚ მოაჯეობს‚ არ წამკიდობს‚ უმისყმისოდ სოფელსა და საწუთროსა მისთვის ფლიდობს“.
რუსთ.რომე აქათ არ წახვიდე‚ შენ თუ ამას შემეპირო‚ მეცა ფიცით შეგაჯერებ‚ არასათვის არ გაგწირო‚ კვლა მოვიდე შენად ნახვად‚ შენთვის მოვკვდე‚ შენთვის ვირო‚ ღმერთსა უნდეს‚ ვისთვის ჰკვდები‚ მისთვის აგრე არ გატირო“.
რაბლერონდო სასკორავი, ვითა სტვირი, ბუნების ხმას ავაყოლე, არემარე ავაყროლე, სულ არ მებას ნეტავ ცხვირი, იმას ველი, მისთვის ვსტირი, ვისას თვალი გავაყოლე გავასა!